Tbs’ers zijn veroordeelden die van de rechter verplicht moeten worden behandeld. Door gebrek aan personeel en politieke druk kunnen zij rekenen op een verblijfsduur van minimaal zeven jaar binnen de muren van een kliniek. Voorheen was dat 4,5 jaar.

Volgens Burmeister heeft het aantal tbs’ers een grote vlucht genomen doordat iemand voor een bedreiging al tbs kan krijgen. Burmeister: ‘Vroeger moest je een ernstig geweldsdelict hebben gepleegd. Het zwaartepunt is verschoven van het behandelen van gevaarlijke gestoorden naar het vermijden van risico’s.’

Het gevolg is dat mensen met een psychiatrische stoornis nooit kunnen bewijzen dat ze beter worden. Burmeister: ‘Het is steeds moeilijker om iemand vrij te krijgen.’

De advocaten wijzen op de explosie van cliënten die op een long stay-afdeling verblijven. ‘Nu al tweehonderd. Dat is een op de acht’, aldus Wim Anker. De drempel is fors verlaagd. Hij windt zich erover op dat de minister van Justitie (‘een politieke passant’) daarover beslist en niet de rechter.

De angst dat een tbs’er de fout ingaat, verlamt het systeem. De klinieken vragen strategische verlengingen aan bij de rechter, zegt Niek Heidanus. ‘Ze zijn als de dood voor een foute inschatting en laten de beslissing aan hem over.’

De angst uit zich ook in het door Den Haag opgelegde verlofbeleid. Verlofaanvragen worden drie keer getoetst: door de kliniek, het ministerie en een toetsingscommissie. Vaak kost het een half jaar voordat het verlof wordt toegekend. Daarna moet er genoeg personeel zijn om de tbs’er te begeleiden.

Net als advocaat Lucy Oldenburg donderdag in het tv-programma EénVandaag raadt Niek Heidanus zijn cliënten daarom aan zich niet te onderwerpen aan een psychiatrisch onderzoek, ten einde tbs te voorkomen. ‘De tbs-maatregel is door alle maatregelen die de politiek heeft genomen onnodig belastend en onaanvaardbaar lang. Vaak staat de aard van het delict niet meer in verhouding tot de lengte van de maatregel.’

Anker legt de keuze bij zijn cliënt, omdat de rechter tegenwoordig ook zonder een onderzoek tbs kan opleggen.

Anker gaat om de tafel met de klinieken als zijn cliënt geen zinnige dagbesteding heeft. ‘De capaciteit schiet al twintig jaar tekort. Mijn cliënten moeten eerst minimaal driehonderd dagen wachten op een plaats in een kliniek, daarna nog eens acht maanden op therapie. Dat valt toch niet uit te leggen?’